Το στρες προκαλείται από τον εγκέφαλο με ένα ωριαίο «ξυπνητήρι», λέει μελέτη
Το στρες δεν είναι στιγμιαίο, αλλά λειτουργεί ρυθμικά σαν ρολόι μέσα στον εγκέφαλο.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαθέτει ένα «εσωτερικό ρολόι» που σχετίζεται με το στρες και ενεργοποιείται σχεδόν κάθε ώρα, σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύεται στο Proceedings of the National Academy of Sciences. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι συγκεκριμένα εγκεφαλικά κύτταρα ενεργοποιούνται ρυθμικά μέσα στην ημέρα, προκαλώντας αυξομειώσεις στα επίπεδα των ορμονών του στρες, π.χ. της κορτιζόλης. Αυτό το μοτίβο, όπως λένε, ίσως εξηγεί γιατί νιώθουμε ξαφνικά εγρήγορση ή νευρικότητα χωρίς προφανή λόγο.
Οι νευρώνες του υποθαλάμου και ο ρόλος τους
Όπως διαβάζουμε στο The Brighter Side Of News, η ομάδα εντόπισε νευρώνες στον υποθάλαμο που λειτουργούν σαν ένα εσωτερικό «ξυπνητήρι». Αυτοί οι νευρώνες ενεργοποιούνται περιοδικά, προκαλώντας έκκριση ορμονών που επηρεάζουν το πώς αισθανόμαστε και αντιδρούμε. Οι επικεφαλής της μελέτης εξηγούν ότι το φαινόμενο μοιάζει με ένα κρυφό χρονόμετρο του εγκεφάλου, που συγχρονίζει την εγρήγορση, τη διάθεση και τον ύπνο.
Για να αποτυπώσουν αυτόν τον ρυθμό, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν φωτομετρία – μια τεχνική που επιτρέπει την παρακολούθηση της δραστηριότητας νευρώνων μέσω φωτός – σε πειράματα με ποντίκια και αρουραίους. Παρατήρησαν ότι οι νευρώνες που ελέγχουν το στρες ενεργοποιούνται περίπου μία φορά την ώρα, είτε τα ζώα κοιμούνται είτε κινούνται. Κάθε κύμα αυτής της ενεργοποίησης συνοδευόταν από αυξημένη κινητικότητα ή ένδειξη αφύπνισης.
Αν και η σχέση δεν ήταν απόλυτα σταθερή –υπήρχαν περιπτώσεις όπου η απελευθέρωση κορτιζόλης δεν συνέπιπτε με αυξημένη δραστηριότητα των νευρώνων–, το μοτίβο ήταν σαφές. Ο εγκέφαλος βρίσκεται σε συνεχή επαφή με το σώμα, ελέγχοντας τις εναλλαγές εγρήγορσης και χαλάρωσης σαν ένα ενδογενές σύστημα ρύθμισης. Οι επιστήμονες μάλιστα παρατήρησαν ότι η ένταση αυτών των ωριαίων «εκρήξεων» συνδέεται με περιόδους αυξημένης κίνησης ή ετοιμότητας, σαν να δίνει ο εγκέφαλος ένα εσωτερικό «σήμα αφύπνισης».
Η τεχνητή ενεργοποίηση των νευρώνων προκαλεί υπερδιέγερση
Για να εξετάσουν το πώς αυτό το δίκτυο επηρεάζει τη συμπεριφορά, οι ερευνητές ενεργοποίησαν τεχνητά αυτούς τους νευρώνες. Τα ζώα που ήταν ήρεμα, ξαφνικά παρουσίασαν υπερκινητικότητα, αποδεικνύοντας ότι οι ίδιοι νευρώνες που ελέγχουν την παραγωγή ορμονών του στρες μπορούν επίσης να πυροδοτήσουν φυσικές αντιδράσεις. Ουσιαστικά, το σύστημα που μας βοηθά να αντιδράμε σε πίεση είναι το ίδιο που ρυθμίζει το επίπεδο δραστηριότητάς μας μέσα στην ημέρα.
Η ανακάλυψη αυτή ανοίγει νέους δρόμους στην κατανόηση της σχέσης μεταξύ ύπνου, διάθεσης και ψυχικής υγείας. Αν ο ωριαίος αυτός ρυθμός διαταραχθεί – όπως συμβαίνει με το χρόνιο στρες, την αϋπνία ή την κατάθλιψη –, ενδέχεται να επηρεαστούν αρνητικά η ενέργεια και η συναισθηματική ισορροπία. Η μελέτη δείχνει επίσης ότι τα φάρμακα που μειώνουν τη δραστηριότητα των νευρώνων CRH (όπως ονομάζονται) ίσως βοηθήσουν στην αντιμετώπιση υπερβολικών αντιδράσεων στο στρες, βελτιώνοντας τον ύπνο και τη διάθεση.
